Uorden da fiug per il cumin dalla Cadi  (PDF)

Havend il pievel acceptau il pugn da recapitulaziun pervia dalla dismessa dall’assicuranza obligatoria da fiug cull’obligaziun da menar en persuenter en tuttas vischnauncas in bien uorden da fiug, e suenter ch’il Cussegl Grond ha sinquei, ils 11 da zercladur 1872, obligau ils magistrats circuitals da menar en in tal, cun indicar ils principals pugns che quel duei cuntener, ha il magistrat circuital en execuziun da quei, tschentau si in uorden da fiug per las vischnauncas dalla Cadi, e suenter haver tedlau quellas, stabiliu quel sco suonda:

I. Stipulaziuns generalas
§1. La suprema survigilonza e direcziun concernent la segirezia e polizia da fiug, ton en general sco en special, stat sura al magistrat dil cumin. A quel ein en quei grau subordinadas tuttas autoritads localas.

§2. La survigilonza e manutenziun digl uorden da fiug ha en mintga vischnaunca la respectiva suprastonza. Quella destinescha per scadin vischinadi dus visitaders da fiug, ed ils umens necessaris tier ils uaffens specials, sco tier las squetras, frisachens, scalas etc., ils quals persunals han da retscheiver lur ordras dalla suprastonza.

§3. Duei mintga vischnaunca esser provedida culs sequents uaffens preservativs da fiug:

a) cun ina ni duas squetras grondas qualificadas per las localitads, dapli ina squetra da maun per scadin vischinadi.
b) cun duas tochen otg scalas solidas da circa 25 peis lunghezia,
c) cun dus tochen otg frisachens da fiug, mintgmai tenor diember dils vischinadis.
d) Ei vegn recumandau da seproveder cun in per sughettas cun ina roda per trer sidault sadialas aua.

§4. Encunter decisiuns ed ordinaziuns dalla suprastonza da vischnaunca, concernent la polizia da fiug, po mintga particular, che secrai memia greviaus, recuorer tier la cumissiun circuitala enteifer il termin da quendisch dis. En questiuns da questa autoritad, cun ina vischnaunca ni l’autra stat, ei sura a mintga part da recuorer el medem termin tier il magistrat da cumin.

II. Polizia
A. Prescripziuns per impedir barschaments

§5. Tuts cumahs e cundrezs da fiug, sco cuschinas, pistregns, cascharias, fravias, pegnas, fuorns, tgamins, dueien esser bein serrai e construi da mir, ni silmeins beinligiai giu cun maulta, aschilunsch sco la segirezia encunter il fiug damonda.

§6. A mintga vischinadi vegn ei instatamein recumandau da menar en pistregns, fuorns e cascharias da cuminonza, ils quals baghetgs dueien vegnir plazzai el mender prighel.

§7. Per prevegnir empau a pusseivels incendis vegn ei en special rigurusamein scumandau sut peina da 50 cts. tochen 5 frs:

a) d’ir entuorn cun cazzola aviarta, tizuns ni zulprins ardents en clavaus e nuegls, els luvratoris da lennaris, en mulins, resgias e falluns ed en loghens, nua ch’ei vegn spatlau ni luvrau cun glin e coniv. En nuegl ei lubiu ina cazzola aviarta aber mo culla precauziun d’in bleh sur la cazzola.
b) da prender si e conservar tschendra en vischala da lenn, sco era da duvrar trucs da spida da lenna, num empleni cun sablun.
c) da sechentar ovras sin pegna temps da notg
d) da fimar cigaras ni cun pipas aviartas en sut nr. a) allegai locals, sco era sillas punts cuvretgas da Russein, Zignau e Tavanasa.
e) da dar fiug el liber damaneivel d’uauls ni en quels sez, senza expressiva lubientscha dil president da vischnaunca.
f) da vender ora neolin, sco era d’emplenir da cazzola amplas e cazzolettas cun tal ieli e conservar quel en loghens malsegirs, sco era da metter giudamaun zulprins en loghens malsegirs, ni nua ch’affons pigns pon tier.

§8. Vegn ei il cuntrari sut la medema peina da 50 cts. tochen 5 frs. ordinau e cumandau sco suonda:

a) tuts locals serrai, nua ch’ei vegn fatg fiug, priu ora en mises ed alps, ston esser provedi cun tgamins, e fuorns ordaviert cun caminschos;
b) ils tgamins dueien vargar si il tetg sufficientamein, schia che las ruosnas seigien silmeins dus peis e miez sur il tetg, en cass specials po la direcziun locala fixar ina autra altezia;
c) duei mintga casada (fiug) esser seprovedida silla notg cun duas sadialas aua;
d) dueien tuts plantschius en cuschinas ed autras localitads, nua ch’ei vegn fatg fiug, esser construi da sulada ni bleh, silmeins en ina distanza da dus peis naven dalla platta da fiug ni furnascha.
e) tuts tgamins, ils quals vegnan duvrai regularmein, dueien vegnir schubergai silmeins duas gadas ad onn, ord specials motivs po la direcziun locala ordinar quei pli savens.
f) duei mintga pegna vegnir provediada cun in tapun da fier ni da crap.
El cass da surpassaments repeti, sa il castitg en §7 ed 8 vegnir dublegiaus, la tiarza part da quel croda tier al tgisader.

§9. Las suprastonzas da vischnaunca han da survigilar, che tut lur vischins vegnien suenter allas sura ordinaziuns e da castigiar quels che surpassan quellas. Ultra da quei ein ellas specialmein obligadas sut peina da 5 – 10 frs.:

a) da far visitar inaga ad onn tuts locals e cundrezs da fiug, d’ordinar schi spert sco pusseivel las necessarias reparaturas e prender tuttas mesiras adatadas en quels riguards.
b) da far far duas gadas ad onn ina inspecziun ed emprova culs prescrets uaffens da fiug;
c) da survigilar ch’ils spazzatgamins, sco era ils visitaders da fiug ed ils persunals pils uaffens specials, fetschien lur duer;
d) duei la suprastonza communala, sin avis dil mistral regent, dar a quel mintg’onn in ideivel rapport sur digl observar igl uorden da fiug, ils castitgs ed emprovas fatgas cullas squetras da fiug etc.

B. Prescripziuns per cass da braschaments

§10. En cass da barschaments ei gl’entir pievel obligaus da prestar agid.

§11. Schigleiti sco ins observa, ch’igl ei rut ora fiug e prighel d’in barschament, duei vegnir tuccau el liug ils zenns da stuornas. La suprastonza locala ha da semetter en activitad, ils umens destinai per ils uaffens specials dueien spert secumparer silla plazza cun quels ed ils auters, umens e femnas, dueien sepinar mintgin cun ina sadiala, ni in auter uaffen e semetter en disposiziun da geraus u directurs, als quals mintgin ha da prestar exacta obedientscha sut peina d’in franc.

Quest uorden da fiug, che vegn en plirs exemplars tarmess tier a scadina vischnaunca, entra en vigur cun Daniev 1874. Quei che va tier ils uaffens, ei schau temps per metter tier quels tochen calonda mars 1874. Las necessarias reparaturas vid tgamins ed en cuschinas dueien esser fatgas sigl emprem october 1874.


placi-speschaPader Placi a Spescha - igl emprem historiograf dalla val. El ha descret detagliadamein la Val Tujetsch digl onn 1805. Spescha - Pader Baseli
Pader Baseli Berther ha cuntinuau. Sia lavur historica.   Ovras I + Ovras II

UoppenHendry La historia e genealogia dalla schlatteina Hendry da Tujetsch. Il cudisch!

Contact

Tarcisi Hendry
Via Dentervitgs 3
7188 Sedrun
Diese E-Mail-Adresse ist vor Spambots geschützt! Zur Anzeige muss JavaScript eingeschaltet sein!

     WappenTujetsch
  Vischnaunca Tujetsch

     pleiv
        Pleiv Tujetsch

0302.jpg