Anno 1855 ein las alps partidas giu e terminadas sin sequenata moda.

Val gauda l’entira Val Val cun il Tiarms tochen oragiu sum il Stavel da Muschaneras e dil Stavel Muschaneras naven tochen ora encunter las Pegnas, sco era las Puzzas dil Lag, ei aber entelgiu che tochen ils stiarls ein buca i a Maighels, pon ils da Tiarms buca guder las Muschaneras e las Puzzas dil Lag, ni quei che penda encunter Muschaneras, bein aber suenter pon las Muschaneras e las Puzzas dil Lag vegnir gudidas ensemen encunter ils da Val Giuv. Las Pallas da Tschagrun sur il trutg da Puzza Pintga, las Bostgias cun ils da Val Giuv ensemen, sco il Stavel dil Bostg taglia via encunter Plaunca Biala, ni sco il fistatg da Plaunca Biala e naven dil Stavel dil Bostg, quei vul dir giudem taglia viagiu encunter Crest da Tiarms e via suenter il trutg che va via encunter il Crap Gries da Milez Sut.

Il Cuolm da Vi, ha untgida tochen ch’ein sin Cuom da Vi cura ch’igl ei neiv, las Foppas ed igl atun ni cura ch’ei vulan stent permanent si Cuolm da Vi, ei dau il Bostg ed igl Udatsch sco il trutg da quel taglia enagiu encunter il Plaun dalla Val e dil maun dil Crest la Metga sur il trutg miez tochen en sum il Crest la Metga, han aber ils dretgs da schar tgaumar egl Uaul la Tgauma, aber buca pascular.

Val Giuv gauda sco ils otg onns vargai Culmatsch cun il Nual e Mut vitier, la determinaziun encunter l’Alp da Val sco sura ei scret. Ils da da Val Giuv han il dretg mo duas gadas e quei cura ch’ei vegn paschentau la Plaunca Biala da catschar dallas Bostgas enagiu.

Il Nual gauda encunter il Tgom sco il fil dalla Puzza taglia giu tochen giu tier il trutg miez la Puzza che vegn encunter la Gonda, quei sut il trutg gaudan els tut tochen ora tier l’aua dalla Puzza. Per untgida han ils da Nual ils Plauns Selva, la determinaziun encunter las pastiras da casa ei sco vidavon.

L’untgida dils da Surpalits ei ora ils Plauns Selva denter l’aua dalla Puzza e l’aua Nual.

Il Cuolm Cavorgia ei dau il Tgom cun Stavelsecs vitier, quels dil Tgom encunter Nual sco sura ei scet encunter Pardatsch tochen giusum ils trutgs da Palits e sco fila ora encunter Crest da Bostg.

L’untgida dil Tgom ei giu Pardatsch da Stiarls e Cuolm Cavorgia giu il Plaun Pardatsch da Vaccas encunter la pastira da casa, a Cavorgia pon ei guder la Rieda cun ils Neidis cun ils da casa en cuminonza.

Las alps da vaccas ein stagiada sco suonda.

Val Val cun il Tiarms ei stagiau      310
Val Giuv cun NualMut e Culmatsch      265
Cuolm Cavorgia cun il Tgom e Stavelsecs  152
Total   727

Maighels e Surpalits ei stagiau 175 stiarls

Il Caschlè cun las duas vals Mila e Strem 160, quei fuss 80 per val

Ils da Strem pon guder da maun da Valtgeva tochen il Drun da Plaunca Mala, da l’auter maun tochen ils Bauns e quei tochen miez settember e lura dil maun da Valtgeva tochen ils Dutgs da Valtgeva, da l’auter tochen il Crest digl Uaul Siaras. Per untgida en cass da neiv oragiu la Gonda Dadens, untgida cura ch’ein sil Cuolm da Caschlè tuts ensemen han ei giu igl Uaul Flurin, sch’ei tuornan aunc pli sil Cuolm da Caschlè, ston ei succesivamein turnar ensi suenter la neiv. El cass ch’ei turnassen buca pli a Caschlè, sche ston ei quels zavrar, ils da Mila ira encunter lur alp ed ils da Strem era ira vinavon encunter Strem.

Untgida per la Val Mila ei oratier il clavau la Tschuppina cun igl Uaul Flurin e Mila.

Otg dis avon cargar duei vegnir caschau en neginas alps da vaccas, oreifer sin il Tgom, Strem e Mila ei era scumandau ed era Caschlè.

Las nuorsas dueien vegnir cargadas quater dis avon las vaccas.

En cass che quels pursanavels da Va Val e Val Giuv stuessen vegnir oragiu per temps da neiv, sche han quels buca il dretg da turnar dils praus enasi entochen ch’il fein ei buca fatgs.

Da brattar l’alp ei era schau tier cun adual diember da tiers.

A Surpalits duei era puder vegnir caschau entochen cargar.


placi-speschaPader Placi a Spescha - igl emprem historiograf dalla val. El ha descret detagliadamein la Val Tujetsch digl onn 1805. Spescha - Pader Baseli
Pader Baseli Berther ha cuntinuau. Sia lavur historica.   Ovras I + Ovras II

UoppenHendry La historia e genealogia dalla schlatteina Hendry da Tujetsch. Il cudisch!

Contact

Tarcisi Hendry
Via Dentervitgs 3
7188 Sedrun
Diese E-Mail-Adresse ist vor Spambots geschützt! Zur Anzeige muss JavaScript eingeschaltet sein!

     WappenTujetsch
  Vischnaunca Tujetsch

     pleiv
        Pleiv Tujetsch

0302.jpg