Dispeta denter ils proprietaris dall’Alp Pazzola e Tujetsch – 1832/1833/1835  (pagina sco PDF)

1832 PazzolaAult ludeivla vischnaunca,
Buca senza grond displascher ha nossa vischnaunca entelgiu co ei seigi incaminau ina dispeta denter ils proprietaris dall’Alp Pazzola en nossa vischnaunca.
Avon ch’ira pli lunsch sin la via da cuosts e spesas, las qualas ein inseparablas cun caprezis, lein nus bugen aunc porscher il maun ed il cor tier ina amicabladad. Nus temein buca la fin dalla questiun, nus temein aber las accidenzias e las consequenzas. Las accidenzas ein cuosts e spesas e sacrifecis da temps e daners, las consequenzas ein malaveglias, malperinadads e discordias denter vischinonzas, las qualas pon cuzzar da generaziun en generaziuns.
Sche vus e nus dein in’egliada sin igl avegnir, sche nus schein vegnir avon nos egls tuttas consequenzas che pon nescher ord ina dispeta denter vischnauncas, sche duessen nus bein encurir da vegnir perina, avon che la spada seigi tratga!!
Nus lein pia porscher a vossa ludeivla vischnaunca il maun ed il cor tier la pasch, leis vus acceptar l’offerta, sche notificai a nus nua che nus savessen vegnir ensemen, per discuorer, plinavon per concretar co e sin tgei pei la dispeta duess e pudess vegnir prida giud dretg.
Nus supplichein aber che vus veglies schar en quei cass saver era ils auters conpossessurs dall’Alp Pazzola e che la presenta brev vegni legida giu publicamein al pievel da vossa ludeivla vischnaunca e restein denton vos vers ed affecziunai amitgs e vischins.
Tujetsch ils 18 da zercladur 1832
La vischnaunca da Tujetsch, per quella Johann Jacob Gieriet sco cumissiunau

Al cauvitg dil vischinadi da Cavorgia
Cars vischins,
Essend ch’il temps dallas dertgiras ruchegia e che vus ussen tscheidi veis entras ina brev dau motivs da vegnir tier ina cunvegnientscha, sche per far ver, ch’era nus seigien inclinai tier la amicabladad, sche envidein nus vus da vuler secumparer sin dumengia che vegn, ch’ei ils 19 dil present, allas 9 uras avonmiezdi cheu a Mustér tier ina conferenza. Sperond che nossa invitaziun seigi tier vus aschi bein vegnida sco tier nus sincera restein cun salidar.
Mustér, ils 16 da matg 1833
Ils cumissiunai dils possessurs da l’Alp Pazzola ed en lur num Ludvic Cargiet

1833 Pazzola 02Conferenza dils 19 da matg 1833 a Mustér
Ein ils signurs cumissiunai da vart dalla ludeivla vischnaunca da Medel ed ils signurs possessurs dall’Alp Pazzola, sco il cumissiunai dalla ludeivla vischnaunca da Tujetsch, seradunai ensemen e teniu ina conferenza denter ils sura cumissiunai per saver vegnir tier ina entelgientscha amicabla appartenent tier la questiun pervia dalla pasculaziun dallas cauras dil,vischinadi da Cavorgia. Numnadamein, dueien ils signurs cheutier numnai d’ina vart e l’autra, ira sin igl augenschein e suenter haver priu en quel, dueien la parts sespruar da saver vegnir perina denter ellas ariguard tuttas questiuns, quei vul dir ton ariguard ils dretgs da pasculaziun, sco pervia dallas spesas idas da quellas varts; duessen quels cheutier schon ussa dallas parts numnai cumissiunai buca saver vegnir perina denter els, sche duei schon ussa e per allura sco per obman e derschader esser numnau signur landamann Gion Antoni Schmit, il qual sin supplicar dallas parts ha acceptau da dar la decisiun definitiva sura da tut il fatg che schai da present en questiun.
La sura entelgientscha ei daventada sco sura ei memorisau, sulettamein resalvau sin approbaziun ton dalla vischnaunca da Medel, sco da Tujetsch, sco ils possessurs dall’Alp Pazzola, nua che quels signurs cheutier cumissiunai, dueien sin il pli tard entochen igl emprem da zercladur communicar a l’autra part sch’ella less quei buca acceptar.
Per feda dil sura confirma scadina part tras sia suttascripziun
Jos. Anton Capeder, Gion Babtesta Pallj, Gion Babtesta Simonet, Ludvig Cargiet, Johann Jacob Gieriet, Christ Wenzin, Jacob Martin Biart

Declaronza dil vischinadi da Cavorgia
1789
Sur il sura datum exista ina cuorta declaronza ch’ils vischins d’en Cavorgia hagien ni pretendiu ni possien pretender da pascular cun lur s.h. cauras tiers en l’Alp Pazzola, seigi lu da tgei temps ch’ei vegli.
Suttascret in cert cauvitg Giacomet en num dils vischins da Cavorgia

Tujetsch, ils 13 d’uost 1835
La denter la ludeivla vischnaunca da Tujetsch e la ludeivla vischnaunca da Medel cun ils vischins da Mumpe Medel e divers particulars da Mustér interessai e vevan dretgs e l’Alp da Pazzola stada lavada dispeta e dificultad pervia co il ludeivel vischinadi da Cavorgia possi frequentar cun lur s.h. cauras ell’Alp da Pazzola. Sche suenter quei che lur questiun ein stadas remessas a mi suttascrets e las parts ni ils cumissiunai da quellas ein stai passai ensemen sche ein tuttas lur questiuns part per amicabla entelgeintscha dils deputai sez, part aber per spruch vegnidas definidas e lugadas sco sumnadamein.

1835 Pazzola 041. En tuttas brevs legalas che pudessen baul ni tard vegnir neunavon che saren (tgei) tgei dretgs il ludeivel vischinadi da Cavorgia vessi ni nunvessi cun lur s.h. cauras ell’Alp Pazzola per en craft questa entelgientscha senza effect.

2. Deigien ils vischins da Cavorgia puder guder senza la mendra difficultad ni questiun la pastira che schai ell’Alp Pazzola, numnau las Puozas entochen ils 15 da fenadur cun lur s.h. cauras da leu naven aber entochen che la caschada vegn sin las Puozas per caschar, deigien ils interessai dall’Alp Pazzola aschisavens sco ei anflan cauras sin pastira da biestga puder pindrar e far pagar in rizzer ils 6 tgau, aber il temps che la caschada resta leu per caschar deigien las cauras buca puder vegnir ni pindradas sonder mo catschadas naven ord pastira da biestga. Ina gada aber che la caschada ha bandunau e tuorna perquei onn buca pli, sche possi ei vegnir gudiu sco avon ils 15 da fenadur, quei ei sco sura senza difficultad ni questiun.

3. Il circuit ni pastira, numnada Vanatsch, po surtut temps vegnir gudida e seprofitada senza impediments, quei s’entelli aschi lunsch sco pastira da cauras ei e sa buca vegnir gudida cun s.h. biestga.

4. La pastira da biestga ni da vaccas, numnada Varetg, che schai suenter l’aua en, en cass ch’il vischinadi da Cavorgia gravias quella, ei seigi da tgei temps ch’ei vegli, sche possien ils pursanavels dall’Alp Pazzola enviar ni catschar naven las cauras ni s.h. tiers, bein aber senza puder pretender ni far pagar enzatgei per donn ni pindradira.

5. Il vischinadi da Cavorgia deigi procurar che lur pastur fetschi raschuneivlamein il pusseivel ch’ei vegni schermiau e teniu ord pastira da biestga las cauras il temps fixau che l’Alp Pazzola po pindrar ni catschar naven.

Per autentaziun e confirmaziun dil prescret document, vai jeu sco mediatur e cumissari scret e suttascret ils cheutier stai deputai per aunc meglier Craf e vigur suttascret e confirmau cun lur atgna suttascripziun
In feda
Gion Antoni Schmidt
Johann Jacob Gieriet
en num dalla vischnaunca da Tujetsch
Christ Venzin, gerau
Gion Batesta Paly
sco cumissiunau dalla vischnaunca da Medel
Gion Batesta Simonet
en num dil vischinadi da Mumpe Medel
…. Carigiet
cumissiunau dils particulars

1835 Pazzola 03Entelgientscha dils 26 d’uost 1835
En la vertenta questiun ch’existeva denter la ludeivla vischnaunca da Tujetsch d’ina vart e la ludeivla vischnaunca da Medel cun possessurs da Mumpe da Medel e particulars possessurs dall’Alp Pazzola en vischnaunca da Mustér, appartenent tier il puder pascular sin l’alp da Pazzola cun las cauras dil vischinadi da Cavorgia, eis ei entras ils signurs geraus d’ina vischnaunca e l’autra, cun aunc auters cumissiunai da quellas leutier, suenter haver giu teniu ina conferenza denter ils sura, vegniu s’entelgiu e concludiu, zuar per evitar cheutras dispetas, cuosts e spesas ed aunc pli „Hass“ e malaveglias che vessen cheutras pudiu suandar denter vischnauncas e vischins cunfinonts en fuorma sco suonda:

1mo. Dueien ils vischins da Cavorgia esser autorisai e patruns da puder guder cun sias cauras l’Alp da Pazzola entochen ils dudisch da fenadur suenter siu plascher, quei ei la pastira dalla Aua Gronda naven da che vegn denter ils cuolms, numai Cuolm Cavorgia e l’Alp Pazzola ora giu e schai encunter Cuolm Cavorgia, tut.

2do. Dils dudisch da fenadur naven, entochen sch’ils possessurs dall’Alp Pazzola van cun las s.h. vaccas u caschada sin Puozas, dueien ils vischins da Cavorgia esser obligai da tener giud quellas lur cauras e quei taluisa ch’ils possessurs da Pazzola seigien en munconza da quei patruns ed autorisai da puder quellas pindrar e per scadina quintar in krizer.
Suenter aber ch’ils possessurs seigien sin Puozas cun la s.h. biestga, duei la pindradira curdar naven, ed aschia possi ei buca vegnir pindrau pli, sondern ils possessurs da Pazzola dueien haver ils dretgs da puder catschar naven ed ils vischins da Cavorgia l’obligaziun da far siu pusseivel da tener giu qellas, numnadamein giud Puozas.

3tio. Dueien ils vischins da Cavorgia esser patruns da puder guder la pastira da cauras, quei ei il numnau Vanatsch da tut temps, cun la cundiziun aber, ch’ei mondien e vegnien entras l’alp dil Cuolm Cavorgia e buca tras l’alp dils da Pazzola, oreifer da ruhas auras, aber dasperas esser attents che la caschada seigi buca sut il numnau Vanatsch.

4to. Era eis ei schau ils dretgs da vart dils possessurs dall’Alp Pazzola, als vischins da Cavorgia da puder temps da ruhas auras, pascular la pastira da vaccas, numnau il Varetg, quei ei, quei il qual schai dil maun da Cuolm Cavorgia, sco era possi quella medema pastira vegnir tras las cauras dils sura numnai pasculada entochen ils 12 da fenadur suenter plascher, dil rest aber dueien ei haver negins dretgs da quella puder guder, el cass cuntrari aber dueien ils da Cavorgia esser suttaposts a pindrada sco igl artechel 2 muossa e quei naven dils 12 da fenadur entochen ils 8 da settember, priu ora ruhas auras sco sura ei detg.
Che la sura entelgientscha seigi daventada en visa e maniera sco sura stat scret, sco era che quella suenter esser stada cumponida e legida avon als signurs cheutier destinai acceptada, eis ei per cunfirmaziun da quella vegniu tras ils suttascrets d’in avat e l’autra confirmau.

Mustér ils 26 d’uost 1835
Johann Jacob Gieriet, sco cumissiunau per Tujetsch
Christ Wenzin, gerau
Thomas J. Schmit, cumissiunau
Josef Anton Capeder, cumissiunau el num dalla vischnaunca da Medel, gerau
Conrad Ludvic Cargiet, cumissiunau dils possessurs da Mustér
Johannes Andriu Berther sco gerau da Tujetsch

Ulteriurs documents

19 da schaner 1833  ( ...  .... ... )
24 d'uost 1835  
(En la vertenta questiun ..., sboz pil document dils 26 d'uost 1835)
24 d'uost 1835  (Sboz per la cunvegnientscha dils 26 d'uost 1835)








placi-speschaPader Placi a Spescha - igl emprem historiograf dalla val. El ha descret detagliadamein la Val Tujetsch digl onn 1805. Spescha - Pader Baseli
Pader Baseli Berther ha cuntinuau. Sia lavur historica.   Ovras I + Ovras II

UoppenHendry La historia e genealogia dalla schlatteina Hendry da Tujetsch. Il cudisch!

Contact

Tarcisi Hendry
Via Dentervitgs 3
7188 Sedrun
Diese E-Mail-Adresse ist vor Spambots geschützt! Zur Anzeige muss JavaScript eingeschaltet sein!

     WappenTujetsch
  Vischnaunca Tujetsch

     pleiv
        Pleiv Tujetsch

0326.jpg