Project da lescha per uordens da vischnaunca per igl onn 1823  (pagina sco PDF)

1. Duei sin mintga specia da tiers vegnir il temps da primavera mess pastur, cunzun sils s.h. tiers casa e cauras els mises, nua ch’igl ei caschun ni prighel che tals tiers pudessen far donn.

2. Dueien ils s.h. tiers casa, il temps da primavera ed encunter igl atun esser enferrai; mintga vischinadi duei uardar da ver sin quels in special pindrer ed en cass ch’el pindrass tals tiers, sche duei el haver 4 x per l’emprema gada e leudenvia, sch’ei fuss in negligent, sche mintgamai il dubel.

3. Era duei mintga vischinadi haver in sufficient pindrer sin tuttas specias da tiers.

4. Las cauras dueien era vegnir ord ils mises tier il pastur general cura che la vischnaunca ordeina da cargar las vaccas.

5. Dueien las nuorsas e cavals vegnir cargai da calonda fenadur, ils cavals vegnan cargai enta Pardatsch cun ils Uauls Cavorgia entochen 1823 Tujetsch Uordenora la Val Vallatscha; sin igl atun ni cura ch’ei muncass jarva, duei ei vegnir dau vitier, per l’entschatta eis ei manegiau mo il Plaun Pardatsch e buca il Pardatsch da Stiarls.

6. Cura che la vischnaunca ordeina da cargar ad alp, sche dueien ils mises vegnir bandunai e frietai cun tuts tiers entochen che la vischnaunca tuorna buc a slargar; ils loghens che ston star frietai ein quels sco suonda: dador las Petgas da Val e sco il Stavel Sum fila ora encunter il Stavel Plaun Fontaunas encunter il sulom dalla tegia da Barclamiu de Palli p.m. e leu sut, sco era da leu naven a filar ora encunter la tegia dil Stavel dil Bostg e leu sut, da leu naven giu encunter il Crest da Tiarms, da leu naven enagiu encunter il Crest d’Alp a Mulinatsch e leu dadora sco era las Surauas, plinavon dador il Crest Liez e quei sut il Plaun Liez en ed ora entochen orasum las Plauncatscha: item la Malamusa, il Mila entochen ils Druns, Sur Prau e la pastira da Camischolas, Valtgeva, Cungieri e la Val Bugnei ed Udatsch, era il Pardatsch da Stiarls, Plaun Miez, (plitard strihau) item era ils Plauns Selva sco la pastira da casa va.

7. Tonaton pon ils vischinadis sin las pastiras da casa, mintga fiug, tener in per bos, ni armauls per in, e tgi che ha cavals po era tener in cavagl enstagl da bos, sch’ei plai agli, aber buc cavagl e bos, aber pastur sin quels, ed en cass ch’ei fagessen tonaton donn, seigi da di ni notg, sche possi in obercheit sin lur beinmanegiar ordinar autr’uisa e sco quel ordeina stoppien quels vegnir suenter.

8. Damai che Camischolas ha quest onn paucs vischins, (muort il barschament da 1822) e la pastira da casa ei bein gronda, sche han ins manegiau, per levgiar empau ils vischins da Gonda e Sedrun, ch’ils vischins da Gonda dueien ceder ils dretgs (: per quest onn :) d’ira vi Ruina Plauna ed encuntercomi, possien quels segidar cun la pastira da Camischolas sco ils vischins ch’ein stai da Camischolas en garegien la Valtgeva.

9. Tuts tiers ston vegnir cargai ensemen, quels d’in pur mintgamai, resalvond quei che po vegnir teniu a casa e quels tiers che pon vegnir teni a casa, seigi bos, cavals ni tiers casa, ni tiers malsauns ston vegnir teni sin quella pastira da casa, nua che quei patrun ei vischin. Ils vadials aber pon vegni teni sin tgei alp ni pastira ch’ei plai al patrun, cun ses tiers, ni separai, aber exactamein vegni teni ord donn. (Ils vadials che stattan suren ed ora, oreifer sin las pastiras da casa, ston esser sut pastur dalla vischnaunca. Amplificau cun autra scartira.)

10. Tuccond tier il pastur da casa ei schau sura a mintga vischinadi da sedeliberar sco ei anflan per bien.

11. Negin duei duvrar uaffens per far fein sin pastiras, avon che la vischnaunca lubescha quei; sco era vessen ins manegiau tenor ils strapazs ch’ein vegni fatgs, da scumandar il spelar fein, surtut temps en pastg da vaccas (strihau naven da: sco era…); bein aber en pastg da cauras, schau tier era en pastg da vaccas sco antruras.

12. Suenter Nossadunna d’uost duei ei esser lubiu da segar fein a pastg, en quels loghens enconuschents, sco enta Strem dadens ils Bauns, a Mila dadens ils Druns, en Val dadens Plaunca da Mesiras, e dadens la Val da Plaunca Secca, la Val Dadens, aber adina mo en pastg da cauras ni nuorsas.

13. Negin duei puder metter ora cultem avon che otg dis suenter la descargada d’alp.

14. Mintga vischinadi duei uardar d’haver in bov entir (igl avon ei strihau atras e remarcau: quei ei buca approbau pervia dils vischinadis -), tier quels dils geraus e statalter silmeins temps d’unviern.

15. Tgi che vul duvrar calderas dalla vischnaunca sto pagar 4 R. per duvrar ina da quellas ina stad.

16. Negin po vegnir en cun tiers silla jarva, resalvond sut quels dretgs, ch’ein concedi vid la taglia dils zenns.

17. Negin duei puder prender nuorsas ord l’alp la stad senza mussar la noda ad ina persuna digl obercheit, il pastur duei tener ellas sin nies intschess, en cass aber ch’ei succedess dispetas u pindradiras per sia cuolpa, sche stoppi quel haver vid sesez.

18. Ils firaus dueien exactamein vegnir observai, surpassaders crodan en castitg d’in obercheit da vischnaunca u da cumin.

19. Negin po vegnir en cun tiers suenter il marcau da s. Andriu (30-11) e quei duei esser il davos termin, ils 20 da quei medem meins, resalvond ils vadials da latg dueien haver tierm entochen il marcau mars u sil pli lunsch ils 20 dil medem meins, aber buc pli vegls che treis jamnas.

20. Negin po far si cultem sin alps e pastiras sut castitg digl obercheit.

20. Quels tiers che vegnan schai ad unviern e nossa vischnaunca han buc la pasculaziun en quella pli ditg che la fiera d’Ursera.

22. Tgi che vegn en cun nuorsas e cauras schetgas, ni bucs, ni tiers casa silla jarva sto pagar 1 fl. arvè, anseuls jasters duei negin puder prender si. Cauras da latg per guder sez han aber negin arvè, dueien aber buca puder vegnir en avon ch’igl ei fatg mundi.

23. Tgi che piarda in tier, venda ni lai ord vischnaunca in, po en termin da treis jamnas procurar in auter da quella qualitad, brattar in tier dalla medema specia ha era la pasculaziun.

Tgi che cunterfa als sura uordens croda en castitg d’in ludeivel obercheit da vischnaunca e duei star tier quei che quels signurs fan senza revisiun ni appalaziun.

1823, ils 29 da matg, legiu avon alla vischnaunca ils sura screts uordens e da quella vegni approbai.
in feda Thomas Beer, gerau


placi-speschaPader Placi a Spescha - igl emprem historiograf dalla val. El ha descret detagliadamein la Val Tujetsch digl onn 1805. Spescha - Pader Baseli
Pader Baseli Berther ha cuntinuau. Sia lavur historica.   Ovras I + Ovras II

UoppenHendry La historia e genealogia dalla schlatteina Hendry da Tujetsch. Il cudisch!

Contact

Tarcisi Hendry
Via Dentervitgs 3
7188 Sedrun
Diese E-Mail-Adresse ist vor Spambots geschützt! Zur Anzeige muss JavaScript eingeschaltet sein!

     WappenTujetsch
  Vischnaunca Tujetsch

     pleiv
        Pleiv Tujetsch

img01.jpg