Protocols da Sentenzias civilas, cudisch nr. 2, dils 8 da fevrer 1820   (pagina sco PDF)

Secumpara signur Schmid sco procuratur dils vischins dil vischinadi da Tujetsch/Gonda, cun il siu cun dretg lubiu mussadur sia sabientscha signur landaman de Latour, e meina il plogn encunter ils vischins e vischinadi da Sedrun sustenzialmein sco suonda.

1820 Tujetsch Pastira SedrunChe a Tujetsch seigi fatg uorden sin mintga vischinadi, che tut temps da stad mintga vischinadi seigi obligaus da mundar las pastiras da casa e metter lur s.h. tiers egl ault per prender giu leu las jarvas, nua ch’ils vischins da Sedrun hagien da quei temps ch’ils da Gonda mettevien lur s.h. tiers casa ed auters sigl ault e per la greppa entuorn, e leu en grond prighel d’ira sutsura e per schaniar la pastira da lur vischinadi, sche han ils vischins da Sedrun catschau ils lur s.h. tiers casa via sin la pastira dils da Gonda e leu fatg pertgirar differentas gadas, nua ch’ils da Gonda ein vegni zun fetg engraviai, nua ch’ils vischins da Gonda pretendien, ch’ils da Sedrun hagien dretgs da quei possess, nun ch’ei fetschien claramein ver si quei dretg a protestien per tuts donns e cuosts che pudessen ira da quellas varts aunc pli.

Secumpara la cunterpart avon il ludeivel obercheit e suenter ha in ludeivel obercheit purschiu amicabilitad allas parts da vegnir perina tier in lugament senza far autras spesas, ei aber nuota effectuau allas parts.

Secumpara signur statalter Laus Lombriser sco procuratur dils vischins dil vischinadi da Sedrun per part rispundenta e garegia mussadur signur bannerherr Balletta, ei cun dretg constenschius, nua ch’ils vischins da Sedrun pretendien che quella pastira seigi ina pastira cumina, ch’ils detgs vischins hagien neginas pastiras separadas, ed aschia pretendien ei che quei seigi possess schon gudius avon dudisch onns, duront quels onns ch’ei gudevan e stau ina gada ina dispeta denter lur vischins, denton suenter ver dispitau, han ils da Gonda tolerau quei possess gudius entochen ussa da tut temps, nua ch’ils vischins da Gonda han fatg far ina visada formala, ha quella buca acceptau, e rispundiu, sch’ei veglien enzatgei, sappien ira avon, sche veglien vegnir suenter, han aber sin quella risposta tolerau e fatg negins pass giuridics, ed aschia protestien per tuts donns e cuosts che pudessen ira da quellas varts.

Replica
La part dil plogn lai valer ch’ils vischins da Sedrun hagien gudiu differentas gadas quella pastira, sco ei eri usitau dil temps ch’ei cargavan buca ad alp; dil temps ch’ei vegn cargau ad alp, ha mintga vischinadi ils dretgs da mundiar in toc pastira, mintgin per siu basegn. Ei fetschien era ver si ch’ils pasturs e vischins da Sedrun hagien differentas gadas dumandau da puder vegnir sin quella pastira e leu pascular. Quella dispeta che statalter Giachen Wenzin da Gonda e statalter Florin Monn da Sedrun hagien giu, ei stada d’in temps ch’ei vegneva buca cargau ad alp e lura pudeva mintgin guder a siu plascher, ussa aber carghien ad alp e vegn buca tolerau.

Cunterreplica
La part dalla risposta pretenda ch’ei hagien schon gudiu avon dudisch onns dil temps ch’ei cargavien ad alp e dil temps ch’ei cargavan buc, ed aschia sch’ei muossien buca si sut tgei tetel ils vischins da Gonda pretendien per agen, sche pretendien ira dacheudenvia e protestan.

La part dil plogn e la part dalla risposta tschentan e siaran en dretg da vegnir tier process e perdetgas.

Concediu alla part dil plogn avon, alla part dalla risposta suenter. Da part dil plogn vegn allegau per perdetga il Gion Bistgiaun Monn da Tujetsch, en riguard ils s.h. tiers casa Mariuschla Soliva. Suenter ver dau il sarament e fatg als sura detgs, sche depona Gion Bistgiaun Monn da Tujetsch che quel hagi avon dus onns fatg ina visada entras cumissiun dils da Gonda partenent tier quella dispeta, nua che sin quella intimaziun dils da Gonda, han ils vischins da Sedrun entras il deponent, fatg far ina cuntervisada al schon detg vischinadi da Gonda.
Mariuschla Soliva depona, suenter ver fatg endamen, che avon 2 ni 3 onns hagi ella pertgirau ils s.h. tiers casa sin Gonda, nua ch’ei seigi schabegiau che particulars da Sedrun hagien dumandau ch’ella duessi pertgirar era ils lur. Ella hagi detg che sche quels da Gonda laschien, vegli ella pertgirar e sin quei hagien ils particulars dumandau ils da Gonda, sco els hagien detg ad ella ed ils da Gonda hagien schau pertgirar, ed ella hagi sinquei pertgirau.
Da part dalla risposta depona Melcher Casparin da Tujetsch ed il Benedetg Deragisch. Vegn dumandau, sche vus Casperin regordies era avon 24 ni 25 onns, en Sedrun sin Cadruvi, che signur statalter Giachen Wenzin hagi detg encunter vischins da Gonda ed encunter statalter Flurin Monn ch’ils da Sedrun hagien negins dretgs da vegnir sin Gonda cun lur s.h. tiers casa?
Statalter Flurin Monn aber hagi rispundiu ch’ei seigien adina i si cun els da quei ch’el seregordi e che sch’ei duessien esser encunter da quei, sche dueigien ira avon, sche vegli el vegnir suenter ed ei pretendien per dretgs.
Dapli depona il Deragisch e vegn dumandaus, il qual depona, che da siu seregurdar dil temps che la ludeivla vischnaunca da Tujetsch cargavi ad alp, seigien ils vischins da Sedrun adina i si Valtgeva cun ils s.h. tiers casa e mai silla Val Bugnei. Cura ch’ei cargavien buca ad alp, mavien ei sin Val Bugnei e buca si Valtgeva. El hagi buca grad adina teniu endamen.
La part dil plogn pretenda, ch’ella perdetga da part dalla risposta, numnadamein ch’il Benedetg Deragisch possi buca dar perdetga, essend che quel seigi vischins e partischonts en quei fatg.
La part dalla risposta fa era medemamein encunter alla Mariuschla Soliva e pretenda ch’ella possi buca dar perdetga, essend che quella seigi era partischonta en quei fatg.

La part dil plogn tschenta e siara a dretg, ch’ei pertendien ch’il Hof, ni quellas casas da Bugnei, seigien vischins e cuminonza cun pastiras e pasturs dils da Sedrun e consequentamein seigien sfurzai da part dil plogn da dumandar ina suspensiun sur da quei fatg, sinaquei ch’ei sappien secuntener leusuenter.

Ei entras „Urtheil“ enconuschiu che la damonda da suspensiun, seigi concedida, dond dretg alla part dil plogn 2 scheltadublas.

Anno 1820, ils 10 da fevrer, secumparan danovamein las sura numnadas parts, nua che la part dil plogn damonda sch’in ludeivel obercheit concedi d’ira vinavon cun la schon avon maun stada fatschenta. Ei da part dil dretg vegniu concediu la desiderada damonda.
La part dil plogn alleghescha e fa endamen sche Gionbistgiaun Monn seregordi buca ch’ils da Bugnei hagien ensemen la pastira cun ils da Sedrun?
Depona Gionbistgiaun Monn che ton sco el seregordi e sappi, hagien quels da Bugnei e Sedrun las pastiras ensemen e gaudien ensemen quellas, cura ch’ei carghien ad alp sche pertgirien els silla Val Bugnei ensemen ils s.h. tiers casa e bos.

La part dil plogn tschenta e siara en dretg ch’ei seigi la questiun vertenta, sch’ils vischins da Sedrun possien ira cun lur s.h. tiers casa sin la pastira dils vischins da Gonda, dil temps ch’ei cargavien ad alp, nua che mintga vischinadi dalla ludeivla vischnaunca da Tujetsch ha in toc pastira aparti, ed aschia havess quei vischinadi negina pastira aparti e fussen zun fetg pregiudicai.
Els tschentien era a dretg, ch’ei hagien buca gudiu quella pastira ruasseivlamein suenter sco ils decrets da cumin ed il „Bundes. Artikel“ plaida, da puder guder e stuer guder 12 onns; quei fagein nus ver ch’ei hagien buca gudiu ruasseivlamein, ed aschia garegien d’in ludeivel obercheit che quel vegni entras ina gesta sentenzia a constrenscher ch’els possien guder sulettamein sco tschels vischinadis in toc aparti e che vegnien buca pregiudicai e protestien per tuts donns e cuosts che pudessen ira da quellas varts e per motiv ch’ei hagien fatg encunter a sia perdetga ier e buc pudiu ira vinavon cun la fatschenta cun protesta. –

La part dalla risposta tschenta e siara en dretg ch’ils vischins da Sedrun hagien giu il possess schon avon 24 onns ni 25 da quella pastira, nua ch’ina gada enten ina dispeta stada denter statalter Giachen Wenzin e statalter Florin Monn e che statalter Wenzin hagi buca vuliu schar guder quei possess e fatg encunter e statalter Florin Monn hagi rispundiu ch’els hagien adina gudiu e possediu, ed aschia vegnien ei era a guder dacheudenvia e sch’ei hagien enzatgei encunter, sappien ira vinavon, veglien ei vegnir suenter cun pli.
Ed aschia garegien ei cheutras ch’in ludeivel obercheit vegli entras ina questa sentenzia constrenscher da puder praticar quei possess ruasseivlamein cun protesta per tuts donns e cuosts che pudessen ira da quellas varts.

Sentenzia
Suenter esser tedlau plogn e risposta, detg e cunterdetg, perdetgas allegadas, eis ei cun dretg e sentenzia enconuschiu ch’il vischinadi da Sedrun duei puder guder mo sias atgnas pastiras tenor reglaments da vischnaunca.
Dond dretg alla part dil plogn 3 talers e la part dalla risposta 5 talers, las spesas giudizialas anteriuras restan sco las ein pagadas, las extragiudizialas salva mintga part tier sesezza.

Di ed anno ut supra.

Che la copia seigi conforma al protocol da cumin attesta, Mustér, ils 14 d’avrel 1883, Gion Battesta Carigiet, derschader circuital


placi-speschaPader Placi a Spescha - igl emprem historiograf dalla val. El ha descret detagliadamein la Val Tujetsch digl onn 1805. Spescha - Pader Baseli
Pader Baseli Berther ha cuntinuau. Sia lavur historica.   Ovras I + Ovras II

UoppenHendry La historia e genealogia dalla schlatteina Hendry da Tujetsch. Il cudisch!

Contact

Tarcisi Hendry
Via Dentervitgs 3
7188 Sedrun
Diese E-Mail-Adresse ist vor Spambots geschützt! Zur Anzeige muss JavaScript eingeschaltet sein!

     WappenTujetsch
  Vischnaunca Tujetsch

     pleiv
        Pleiv Tujetsch

0254.jpg